سندرم متابولیک یا سندرم X

دکتر منیره حاتمی
سندرم متابولیک یا سندرم X
در سال 1947 یک دكتر فرانسوی به نام جان واگو مشاهده كرد كه چاقي قسمت هاي فوقاني بدن ، فرد را براي ديابت ، آترواسكلروزيس و نقرس مستعد مي كند.
 در سال 1977 هالر از عبارت سندرم متابوليك براي بيان پيوستگي چاقي، ديابت مليتوس، افزايش ليپوپروتئين هاي خون، هايپراوريمي و كبد چرب استفاده كرد.
 اما در سال1988 ، دانشمندي به نام جرالد ريون بيماري X (ايكس) كه شامل مجموعه اي از اختلالات بيوشيميائي و متابوليكي را نامگذاري كرد. سندرم يا نشانگان  X ،عبارت است از مجموعه علائم و نشانه هاي باليني و مشخص ، كه همزمان اتفاق مي افتند و وقوع آنها آغاز يك بيماري يا ناهنجاري را هشدار مي دهد. سندرم متابوليك مجموعه اي از ناهنجاري هاي باليني و جسمي است كه خطر ابتلا افراد به بيمار ي هاي قلبي-عروقي و ديابت را بالا مي برد. اين سندرم تحت عناوين مختلفي همچون سندرم ايكس، سندرم مقاومت به انسولين، سندرم چاقي، سندرم ريون نیز بيان مي شود. سندرم متابوليك به خودي خود بيماري نيست بلكه مجموعه اي از ويژگي هاي نامطلوب ناشي از عادات و زندگي نادرست است و اهمیت موضوع در این است که  افراد مبتلا به سندرم متابوليك بين سه تا پنج برابر بيشتر از افرادي كه به اين سندرم دچار نشده اند، دچار حملات قلبي می شوند. در برخي مطالعات شيوع آن در آمريكا حدود 25 درصد جمعيت را دربرگرفته است ودر تهران حدود 30 درصد از بزرگسالان مبتلا به سندرم متابوليك هستند به نحوی که ميزان آن در زنان بيش از مردان و شايعترين علت، کاهش  HDL و افزايش فشار خون بوده و سندرم متابولیک در هر دو جنس با بیماریهای قلبی-عروقی مرتبط می باشد.1

  1. چه كساني با اين سندرم درگير مي شوند؟

 بیشتر افراد سالخورده، چاق، كم تحرك و داراي درجه اي از مقاومت به انسولين ، به این سندرم مبتلا می شوند. مهمترين عوامل موثر ابتلا عبارتند از: سابقه ي ژنتيكي،  وزن، پيري و شيوه ي زندگی. در اينكه چاقي و يا مقاومت به انسولين علت سندرم متابوليك است يا محصول جانبي ناهنجاري متابوليكي، اختلاف نظر وجود دارد.
 

  1. معیار تشخیص سندرم متابولیک چیست؟
  • قند خون ناشتا بیش از 110 میلی گرم بر دسی لیتر (مقاومت انسولینی)
  •  چاقی شکمی: در مردان حداكثر اندازه ي قابل قبول براي دور شكم 40 اينچ، معادل تقریبا 102 سانتي متر و براي زنان 35 اينچ، معادل 88 سانتي متر است. بالاتر از اين مقادير خطرساز است. (در تحقیقات انجام شده در ایران برای هر دو جنس حداکثر دور شکم 95 سانتی متر در نظر گرفته شده است).
  • افزايش تری گلیسیرید خون به بالاتر از 150 ميلي گرم بر دسي ليتر
  • كاهش HDL خون  به کمتر از 40 میلی گرم بر دسی لیتر
  • فشار خون بالاتر از 120روي 80 ميليمتر جيوه

بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهاني، افراد دارای مقاومت انسولینی (معیارالزامی ) ، به همراه 2 معیار دیگراز موارد بالا ، به عنوان مبتلایان به سندرم متابولیک شناخته می شوند.
فدراسيون بين المللي ديابت International Diabetes Federation (IDF)   تعريف جديدي براي سندرم متابوليك ارائه داده است . در اين تعريف از چاقي شكمي كه با اندازه گيري دور كمر تعيين گرديده و ميزان آن براي نژادها و جنس هاي مختلف متفاوت مي باشد به عنوان عامل اساسي به همراه 2 معیار از موارد بالا نشانه ابتلا به سندرم متابولیک است.2
در تعریف پانل درماني بزرگسالان Adult Treatment Panel III (ATP III) و پانل چاقی ایران وجود سه معیار از موارد فوق ،برای تایید سندرم متابولیک الزامی است.
پيشگيري
بر اساس مطالعات زیادی که انجام شده موارد ذیل جهت پیشگیری از سندرم متابولیک توصیه می شود:

  • مصرف حدود 500 سي سي شير يا ساير فرآورده هاي لبني، خطر ابتلا به اين سندرم را به نصف مي رساند.

مصرف سديم به كمتر از 200 ميليگرم در روز محدود شود.

  • دريافت 1200-1000 ميلي گرم در روز كلسيم
  • دریافت  3500ميلي گرم در روز پتاسيم بويژه در صورتيكه فرد از فشار خون بالا رنج ببرد.
  • مصرف5  واحد ميوه و سبزيها : ميوه ها داراي فيبر و سرشار از املاح و ويتامين هستند. فيبر موجود در ميوه ها از بروز سرطان هاي روده و دستگاه گوارش جلوگيري مي كند. هر واحد ميوه شامل؛ یک عدد پرتقال، کیوی، يك قطعه هندوانه يا خربزه يا يك عدد سيب متوسط ، 3 عدد زردآلو، 5 عدد گيلاس ، 15 حبه انگور ، نصف ليوان آب ميوه مي باشد. البته بيماران ديابتي بايد در مصرف ميوه هاي شيرين احتياط كنند.
  • مصرف 6 واحد محصولات غذايي تهيه شده از دانه كامل غلات .   

کربوهیدراتها نیز به دو دسته تقسیم می شوند: کربوهیدراتها با نمایه گلسیمی بالا و پایین. نمايه گلسيمي یعنی سرعت تبديل کربوهیدرات به قند در بدن.  نمايه گلسيمي غذاهايي كه در بدن ديرتر به قند تبديل مي شوند مثل دانه كامل غلات و حبوبات پايين تر و نمايه گلسيمي موادغذايي حاوي كربوهيدرات ساده و غلات تصفيه شده از قبيل قند و شكر، نان سفيد، سيب زميني و ماكاروني بالاتر مي باشد.

  • افزايش تدريجي فيبر خوراكي به 20 تا 30 گرم در روز. فيبر ناشي از ميوه و سبزي با تغييرات وزن بدن چندان مرتبط نيست اما بر تغيير محيط دور كمر موثر است. همچنین اغلب سبزی ها حاوي مقادير فراوان  آنتي اكسيدان های مهم، همچون كاروتنوئيدها و فلاوونوئيدها می باشند که در پیشگیری از   سرطان ها موثرند.
  • مصرف مقادير كافي مواد غذايي حاوي اسيد فوليك (سبزیجات برگ سبز، اسفناج، لوبیاها و میوه ها)، B6 (ماهی آزاد، جگر، موز، سیب‌زمینی، آجیل، عدس، لوبیا سفید، جوانه‌ی گندم، گوشت قرمز و سفید) و گروه های B (تنوع مصرف غلات سبوس دار، لبنیات، گوشتهای کم چرب، سیزیجات و ...)
  • کاهش مصرف گوشتهاي فرآوري شده به علت غني بودن آنها از چربي اشباع ،کاهش  سديم، استفاده از لبنيات بدون چربي و كم چرب 1.5%-1%
  • کاهش مصرف مواد غذايي حاوي روغنهاي نباتي و هيدروژنه، مصرف نوشيدنيها و غذاهايي كه به آنها شكر اضافه شده است
  • افزايش تحرك بدنی و پياده روي روزمره و منظم به مدت 30 دقيقه
  • کاهش استرس، زیرانقش استرس در بالا رفتن فشار و قند خون و کاهشHDL   و افزایش LDL ثابت شده است.
  • آزمايش منظم به منظور کنترل گلوكز، تري گليسيريد، كلسترول و فشار خون

 

  1. درمان

همان طور كه در مبحث پيشگيري هم بيان شد، اولين و بهترين راه جلوگيري از بروز سندرم متابوليك تغيير شيوه  زندگي و بهبود كيفي آن است اما به هر ترتيب درمان دارويي نيز مورد استفاده قرار مي گيرد.  البته بايد توجه داشت كه سندرم ها با توجه به تعريف آنها درمان قطعي دارويي ندارند و داروهاي تجويز شده تنها برای برطرف كردن علامت ها  (درمان علامتی) بکار می روند. به عنوان مثال براي درمان فشارخون از داروهاي مدر و همچنين از داروهاي معمول كاهنده فشارخون استفاده مي شود. در افرادی که مبتلا به تری گلیسرید و LDL بالا و HDL پایین هستند و در کسانی که قند خون آنها بالاست از داروهاي مرتبط استفاده می شود.
 
 
منابع
1- مقدم م.، مهدیزاده س.، عوامل سندرم متابوليک و درصد چربي بدن، و ارتباط آن با بيشينه اكسيژن مصرفي در مبتلايان به بيماريهاي عروق کرونر. مجله غدد درون ريز و متابوليسم ايران دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي ـ درماني شهيد بهشتي دوره سيزدهم، شماره ۵ي ، صفحه هاي ۴۸۵ ـ ۴۷۹، ۱۳۹۰
2. Alberti KG, Zimmet P, Shaw J. IDF Epidemiology Task Force Consensus Group. The metabolic syndrome: a new worldwide definition. Lancet 2005; 366: 1059-62.
 
 

دیدگاه‌ها

توجه: تجویز و تعیین دوز دارو به عهده پزشک می باشد. سوالات در این خصوص انتشار و پاسخ داده نخواهد شد.
"مصرف خودسرانه دارو عوارض و آسیب‌هایی جدی دارد لطفا از مصرف خودسرانه دارو بپرهیزید"

افزودن دیدگاه جدید